درایران باستان پودرهای قرمز رنگ( هماتیت) برای سرخ کردن گونه ها و لب ها بکار می رفتند

چرا زن ایرانی روزی چند ساعت صرف آرایش خود می نماید در حالی که حاضر نیست روزی بیست دقیقه در آشپزخانه هنرآشپزی اش را به نمایش بگذارد؟امروزه زنان سرزمین ما بیش از یک سوم اوقات خود را صرف آرایش و پیرایش می نمایند و کمتر از نصف این میزان حاضر به حضوردر آشپزخانه نیستند تا از دستپخت آنها خانواده اندکی احساس لذت و خوشی نماید.آیا ایرانیان درعهد باستان هم اینقدر به زیبایی و آرایش خود اهمیت می دادند؟ نخستین تمدن های بشری از ادوات و وسایلی جهت زیباتر شدن استفاده می کرده اند. با نگاهی به تاریخ لوازم آرایش، می بینیم که انسان امروز تا چه حد به مردمی که ۱۰٫۰۰۰ سال قبل از میلاد زندگی می کردند، شبیه هستند.¹ در گذشته بسیار دور، لوازم آرایش برای تشدید زیباییهای زنان به کار می رفت اما مردان نیز به طرق مختلف از این لوازم استفاده می کردند. اولین رژلبها حدود پنج هزارسال پیش در شهر قدیمی اور نزدیک بابل درست شده بود. در مصر همسایه اور کلئوپاترا ملكه مصر، از هزاران لوازم طبیعی زیبایی استفاده میکرده تا قدرت ارغوانی افسانهای خود را حفظ کند. عطرهای او به طور یقین چهره تاریخ را عوض کرد، زیرا “مارک آنتونی” شیفته رایحه دلپذیر عطرهای او شده بود. مصریان به عوالم روحانی بسیار معتقد بودند و ظاهر اشخاص را به طور مستقیم متناسب با درجه معنوی گرایی او می دانستند. به همین دلیل آنها همواره به دنبال روشهایی بودند که اگر فوق العاده به نظر نمی رسند، حداقل در حد قابل قبولی زیبا شوند.از جمله كساني كه مواد آرايش و عطر را عاشقانه براي پوست و مو و بدن خود استفاده مي کرد، ملكه مصر بود.“کلئوپاترا ” مرتباً با شیر الاغ، گل سرخ و نعنای هندی حمام میگرفت و از لوازم آرایشی ساخته شده و دانههای ساییده شده کنجد استفاده میکرد. او نظیر بیشتر زنان مصری علاقه وافری به استفاده از حنا و روغن گردو برای سیاهتر و درخشانتر کردن گیسوانش داشت و از مدادهای مشکی ابرو و چشم استفاده میکرد که از پودر سنگ سرمه یک ماده فلزی شکننده و ترد با رنگ درخشان مایل به آبی درست شده بود تا تاثیر نگاهش را دوچندان کند. سایههای آبی و سبز زیبای چشم او چیزی غیر از پودر بسیار نرم سنگهای کم بهاتر مانند لاجورد مالکیت نبود که نه تنها پوست را از تابش اشعههای قوی خورشید محافظت میکرد بلکه مصرف آرایشی نیز داشت. لوازم آرایشی دیگر کلئوپاترا، که چندان چنگی به دل نمیزند، رژلبها و روژگونههای او بودند که رنگ قرمز ارغوانی داشتند و از تخم مورچه پودر شده و کنه قرمز ساییده شده درست میشدند.در مصر باستان، تمام مردم روزانه حمام می گرفتند. اگر از مردم عادی بودند از آب رودخانه و اگر از بزرگان بودند از حوض یا تشتی مخصوص استفاده می کردند. آنها در حمام از موادی مانند روغن گیاهی یا حیوانی که با پودر آهک و عطر مخلوط شده بود استفاده می کردند که بی شباهت به صابون نبوده است. به علاوه با توجه به هوای گرم مصر، با استفاده از روغنهای عطر آگین پوست خود را نرم و تازه نگه می داشتند با گذشت زمان، با پیش آمدهایی چون جنگها، مهاجرتها و در نهایت ترکیب فرهنگها، ارزش و معنای آرایش نیز تغییر کرد. هنگامی که فرهنگ یونانیان به مصر وارد شد، با وجود اینکه اهمیت زیبایی شناسانه آرایش باقی ماند، اما از رابطه آن با روحانیت و عوالم معنوی کاسته شد. درواقع یونانیان از لوازم آرایشی مصریان، برای زیباتر کردن خود برای یکدیگر و نه برای خدایان، سود جستند. يونانيها از سال 460 ميلادي با علاقه فراوان عطريات و مواد آرايشي مي ساختند و براي مراسم مذهبي و استفاده شخصي و حتي گاهي به عنوان دارو استفاده مي کردند. خانمهاي يوناني از موادي به نام ورميليون براي آرايش صورت استفاده مي کردند که به رنگ قرمز روشن بود و از ترکيب نمکهاي جيوه در ساخت آن استفاده مي شد.زنان یونانی گونههایشان را با خمیرهای گیاهی که از میوه توت و دانههای له و خرد شده درست شده بود رنگ میکردند تا بدانها رنگ درخشان و سالمی دهند. همچنین عادت خطرناک تری را رواج دادند و آن استفاده از سرب سفید و جیوه برای پوست صورتشان بود تا رنگ صورتشان مانند گچ سفید به نظر رسد. اما این مسئله برای آنها ناشناخته بود که فلزهای سنگینی مانند اینها از طریق پوست جذب میشود و منجر به مرگ زودرسشان میگردد. این عادت تأسف انگیز تا قرون متمادی به طول انجامید.جالینوس، پزشک یونانی، این مسئله را تشخیص داد و نوشت: ”چهره زنانی که اغلب صورتشان را با جیوه رنگ میکنند، با وجود سن کم مانند صورت میمون پیر و چروکیده میشود.” شهرت جالینوس هم به دلیل مهارت فوق العاده اش در پزشکی بوده و هم به خاطر اینکه برای اولین بار کرم سردی از موم زنبور، روغن زیتون و گلاب درست کرده وی همچنین مشاهده کرد که حلزونهای باغی خوب له شده، مرطوب کننده بسیار موثری هستند و برای چند قرن این موجودات را در لوازم آرایشی بکار میبرند.رسم دیگر یونانیان که کمی خوشایند تر از رسوم پیش مینمود استفاده از حنا برای رنگ کردن ناخنهای انگشتان دست و پا به همان ترتیبی که ما امروزه ناخنمان را لاک میزنیم بود. همچنین از موی بز رنگ شده، ابروی مصنوعی درست میکردند و به کمک صمغها و رزینهای طبیعی، به پوست خود میچسباندند.سپس رومیان وارد صحنه شدند و با نوع زندگی هرزه و عیاشیهای معروف خود، باز هم از ارزش معنوی آرایش و محصولات آرایشی کاستند و از آنها برای منظورهایی بسیار دنیوی استفاده نمودند. رومیان برای تولید لوازم آرایشی از روشهایی نه چندان تمیز استفاده می کردند و برای مثال، ناخنهای خود را با ترکیبی از چربی و خون گوسفند رنگ آمیزی می کردند.¹⁶ با گسترش امپراطوری روم در اروپا، استحمام روزانه در حمامهای عمومی که با گلاب معطر شده بود بسیار رواج یافت. همچنین رومیها به ساختن تیغهایی از برنز صیقل یافته عادت تراشیدن ریش را در بین مردان شایع کردند. زنان و مردان نجیب زاده به استحمام با شیر الاغ ادامه دادند. زنان اشراف رومی کاربرد لوازم آرایش طبیعی را با مداد کشیدن به دور چشمانشان، رنگ کردن گونههایشان با خمیر قرمز رنگی که از پوست سوسک درست شده بود و با مالیدن روغنهای معطر و خوشبو به موهایشان در بریتانیا رواج دادند. یکی از جنبههای ظاهری آرایش که وقت بسیار زیادی هم میگرفت رنگ کردن موها بود. رومیها عادت داشتند که انواع گوناگونی از رنگ موهای طبیعی را بکار بردند که یکی از آنها از آهک زنده و خام معدنی که رنگ طلایی قرمز درخشانی به موهایشان میداد، درست میشد. با خیساندن پوست گردو در روغن زیتون، روغن گردو درست میکردند تا موهایشان به رنگ قهوه ای پر رنگ درمیآید و دیگر خاکستری یا سفید نشود. در روم قدیم، موی بلوند و بور را نماد بدی میدانستند. اما با ورود دختران برده اسکاندیناوی، زنان اشراف شروع به رنگ کردن موهای سیاه خود به رنگهای روشنتر و بلوند کردند و برای این کار از دم کرده غلیظ گل و میوه درخت زعفران استفاده میکردند. اکلیل کوهی میوه درخت سرو کوهی – اژس اردج مواد اصلی داروهای تقویتی مو بودند که جلو ریزش مو را میگرفتند و گلهای زعفران و موم زنبور نیز برای نرم کردن پوست به کار میرفت. بسیاری از این مواد هنوز در لوازم آرایش امروزی وجود دارند و میتوان آنها را دربسیاری از داروهای خانگی مؤثر به کاربرد. ماده طبیعی دیگری که خوشبختانه در اثر مرور زمان طرد شد و امروز مورد استفاده قرار نمیگیرد عبارت است از فضله کرکودیل که ماسک صورت بسیار مشهوری در روم بود.زنان رومی همچنين مخلوطی از گچ و سرب را به صورت می زدند تا آن را سفیدتر کنند، همچنین با رنگهای گیاهی گونه ها و لبهایشان را سرخ می کردند و از مخلوط ذرت، شیر و آرد ماسکهایی برای صورت تهیه می کردند که آن را با کره نیز مخلوط می نمودند. آسیاییها، به خصوص چینیها، تاریخچه بسیار دوری در مورد سلامتی دارند و آراستگی را یک هنر به حساب می آورند، مخصوصاً بین افرادی که امکان استفاده از لوازم آرایش مختلف و لباسهای متنوع را داشتند. در ژاپن آرایش گیشاها خیره کننده بود و هنوز هم یک هنر باارزش به شمار می آید. ایرانیان نیز همانگونه که تاریخ و شواهد نشان می دهد، پیرو مد و آراستگی مو و صورت و لباس بودند. آفریقایی ها تحول بزرگی در آرایش مو و طراحی لباسهای مخصوص به وجود آوردند. آنها داروهای بسیاری از گیاهان و مواد اولیه که در اطراف خود داشتند تهیه می کردند. همچنین از رنگهای زیادی برای آرایش صورت خود استفاده می کردند که بعضی از انواع مدل مو و لباس آنها هنوز هم رایج است.با رونق گرفتن صنعت سینما و هالیوودی شدن آن، پوست برنزه، جایگزین پوست سفید شد و به جای پودرهای روشن کننده، انواع محصولاتی که به پوست ته مایه برنزه می داد وارد بازار شدند.استفاده از لوازم آرایش در ايران سابقه اي طولاني دارد؛ به عنوان نمونه آرایش چشم از حدود ۴۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در ایران رواج داشته است.¹⁹ حفاری های باستان شناسانه در هفت تپه خوزستان گواه آن است که زنان ایرانی در ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح از نوعی وسیله که کارکرد رژ لب امروزی را دارد استفاده می نموده اند.²⁰ در عصر هخامنشیان زنان قبل از این که به دیدار شاه بروند از لوازم آرایش و عطر استفاده می کردند. هخامنشیان به زیور آلات و لوازم آرایش علاقه زیادی داشتند. واهرات و وسایل کشف شده مثل گردنبند فیروزه و ظروف چوبی، برنزی و شیشه ای برای نگهداری سرمه گواه این واقعیت است.²¹ زنان ایرانی قبل از ورود اسلام به ایران از «هفت قلم آرایش» استتفاده می کردند:²² سرمه، حنا، خضاب، سفیداب، وسمه، زرک و خال.²³ نکته جالب این که در همین دوران استفاده از لوازم آرایش صرفاً برای زنان متأهل جایز بود و در صورت تخطی افراد این موضوع مجازات هایی از سوی حکومت ها اعمال می شد.²⁴ زنان ایرانی آن قدر به زیور الات و لوازم آرایش علاقه داشتند که حتی پس از ورود اسلام به ایران، به تقلید از رسوم عهد ساسانی بسیاری از زنان ایرانی پس از مرگ با آن زیور آلات و لوازم آرایش به خاک سپرده می شدند. حفاری های به عمل آمده در قبرستان «تبرک» که متعلق به قرن سوم و چهارم هجری است نشان می دهد که حتی تا آن زمان نیز زنان به همراه این گونه وسایل دفن می شدند.همچنین کاوش هایی که در غارهای ناحیه بختیاری صورت گرفته مدارک با ارزشی را برای باستان شناسان آشکار نموده است. در این محل ها علاوه بر ابزارهای سنگی داسی شکل، خنجرها و ابزارهای پهن و سنگهایی که از آنها برای تیز کردن استفاده می شده، چندین قطعه سنگ هماتیت( نوعی سنگ آهن) نیز کشف گردید که انسان غار نشین از آنها برای استخراج رنگ قرمز بهره می گرفته است. به احتمال زیاد این رنگ قرمز برای رنگ کردن صورت و بدن زنان و مردان استفاده می شده است.با گسترش مراکز شهرنشینی و آمیزش های فرهنگی، انسان می تواند ردپای آثار بیشتری را بیابد. برای مثال نخستین نوع شانه، در شهر سوخته زابل با قدمت ۴۷۰۰سال کشف شد که هنر بسیار زیادی در ساخت آنها به چشم می خورد و نشان می دهد که چنین هنری می بایستی در سالیان پیش رشد یافته باشد. این شانه ها را می توان به دو نوع تقسیم نمود:– شانه های چوبی مستطیلی شکل با اندازه های تقریبی ۵ در ۶ سانتی متر با تعداد ۲۰ تا ۳۰ دندانه ی دو سانتی متری که در دو طرف شانه نیز تزییناتی نمودار است.– شانه های چوبی مربعی شکل با اندازه های تقریبی ۴ در ۴ سانتی متر با تعداد ۱۵ تا ۲۰ دندانه ی دو و نیم سانتی متری که با خطهای موازی و ضربدری تزیین شده اند.همچنین کاوش های صورت گرفته به شعاع چندین کیلومتر در همان ناحیه، منجر به کشف عقیق، مروارید، فیروزه و دیگر سنگهای نیمه گرانبها گردید. چنین سنگهایی به احتمال زیاد برای انواع گوناگون گردن بند، دست بند، انگشتر و … بکار می رفته است و نشان می دهد که چه اندازه ساکنان شهر سوخته به ارزش لوازم آرایش و زیبایی خود آگاه بودند.همچنین کاوش هایی که در منطقه شهداد کرمان انجام گرفت منجر به کشف پودرهای سفید و قرمز آرایشی گردید. هر گور تقریبا بدون استثنا شامل ظرف های پر از پودر سفید رنگ بود؛ تعدادی از گورها نیز شامل ظرف های فلزی کوچکی بود که ته و بدنه آنها ماده قرمز رنگی بود. هیچ شکی نیست که این پودرهای قرمز رنگ( هماتیت) برای سرخ کردن گونه ها و لب ها بکار می رفته است. اما نوع و روشی که زنان آرایش می کردند در هاله ای از ابهام قرار داشت تا اینکه صورتک هایی در هفت تپه خوزستانکشف شد. در این صورتک ها ابروها کشیده و سیاه، لبها و گونه ها سرخ، و زیر چشم خطی تا نزدیک ابرو کشیده شده بود. این کشف مهم روش آرایش کردن زنان را به خوبی نشان داد.