دویست و چهل و دومین اثرملی درقاب گنجه وگنجینه

بنای زیبا و چشمنواز برج سه گنبد، در گوشه جنوب شرقی شهر ارومیه قرار دارد. این بنای آجری و استوانه ای معتلق به قرن ششم هجری قمری و به دستور یکی از امرای سلجوقی ساخته شده است. در کتیبه سردر ورودی سه گنبد نیز تاریخ ۵۸۰ هجری قمری که به خط کوفی نوشته شده، خوانده می شود. برخی از باستان شناسان معتقدند که در گذشته دو بنای دیگر در اطراف این برج وجود داشته است که مجموعا به این سه بنا، سه گنبد می گفتند.بر اساس بررسی های انجام شده بر روی کتیبه پیرامون سر در مقبره در سال ۱۳۶۷، نام پادشاهان «شیشقاط المظفری اطال الله بقائه» خوانده شد که احتمال میرود نام شخصیتهای مدفون در این مکان باشد. فرم بنا و شباهت آن با برج علاءالدین ورامین و مقابر دیگر زمان سلاجقه، دلیل گویائی برای این موضوع است که بنای سه گنبد یکی از مقابر آن دوره است.طبق این کتیبه این بنا به دستور یکی از امرای سلجوقی به نام «شیث قاطه المظفری» ساخته شده است. معماری این بنا شباهت زیادی به مقابر قرن ششم هجری قمری به خصوص مقابر مراغه و سایر مقبره های دوره های سلجوقی دارد. در عصر سلجوقی، سیر تحول آرامگاه سازی دوره اسلامی ایران، روندی رو به رشد و ترقی در پیش گرفت. ترکان سلجوقی موفق شدند که یک حکومت نمونه ایرانی اسلامی را خلق و ارائه کنند و در این میان نقش اصلی بر عهده وزیران بزرگ ایرانی آل سلجوق چون خواجه نظام الملک طوسی بود.بنای تاریخی سه گنبد عبارت است از سکوی بلندی که به شکل استوانه و مدور ساخته شده است.قطر بنا ۵ متر و ارتفاع آن ۱۳ متر می باشد. ساختمان فعلی دو طبقه است و در چهار سمت آن دریچه هایی وجود دارد. طبقه اول به نام سردابه خوانده می شود که دارای پوششی قوس دار است و بدین وسیله از طبقه دوم مجزا میشود.درب کوچک طبقه اول ۱ متر و ۷۰ سانت ارتفاع دارد. طبقه دوم که اتاق مقبره خوانده مىشود داراى درى به ارتفاع دو و نیم متر است.به عبارت دیگر، بناى استوانهاى شکل مدور داراى دخمهای است که قسمت فوقانى آن را به وسیله آجر تبدیل به بنایى شامل اطاق مقبره کردهاند و مدخل آن در یک قالب معمارى پر نقش و نگار محاط شده و در بدنه استوانهاى برج تعبیه شده است؛ درگاه ورودى آن در میان طاق هاى سطحى واقع شده و از لحاظ معمارى زینت خاصى به آن بخشیده است.سقف اصلی گنبد و دیوارهای آن تماما سالم و بر جا می باشد. طبقه دوم بنا مانند سایر مقادیر دوره سلجوقی روی سردابه احداث شده است.تزئینات سر در ورودی مقبره در نوع خود کم نظیر میباشد و به صورت قطعات سنگ و گچ با نقوش هندسی و کتیبه به خط کوفی تزئین شده است.این بنا در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شماره ثبت ۲۴۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.نمای بیرون مقبره به صورت نقشه اصلی برج دایره شکل است که قسمت جلو خان آن به شکل قابی مستطیل در بدنهی استوانهای برج اضافه شده است. این مقبره به شکل گنبدهای مراغه، مرکب از سکوی سنگی بلندی است حاوی یک دخمه که در بالای آن بنایی آجری برآوردهاند که شامل اتاق مقبره است. مدخل آن در سمت شمال مثل بقعه مدور مراغه، محاط در یک قاب پرنقش و نگار است که در بدنه استوانهای شکل برج تعبیه شده است. درگاه ورودی در میان طاقنمای مسطحی واقع شده که قاب مستطیل مذکور بر آن احاطه دارد. سه کتیبهی کوفی روی در ورودی برج قرار دارد که قسمت فوقانی آن را مقرنس کاری ساده و سه ردیفهای مزین میکند. یكی بلافاصله بالای در، دیگری بالای طاق نما و سومی بر چهار چوب مستطیل. آخرین كتیبه با این عبارت تمام می شود: فی شهر محرّم ثمانین و خمسمائة.

+ نوشته شده در دوشنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۶ساعت 8:24 توسط وارنا |