سد گمپو شماره ثبت ملی 2288

سد تاریخی گمپو در قسمت شمالي بخش بيرم و 5 ک يلومتري جنوب شرقي آبادي محمد زينا ، در تنگه اي معروف به گولي گمپو ودر ۳ کیلومتری جنوب فداغ سد گمپو، که با توجه به سایر آثار به نظر می رسد از آثار دوران ساسانیان باشد، بر روی رودخانه ای فصلی بنا شده است.آب حاصل از بارش باران بر ارتفاعات اين محدوده ، از دامنه ها سرازير شده و بعد از پيوستن و گذشتن از تنگه گمپو، به دشت وارد مي شود. سد گمپو در دهانه تنگه و براي جمع آوري و استفاده بهينه از اين آب ساخته شده است.ارتفاع تاج سد، حدود۲۵ متر ،عرض آن۲۰ متر وضخامت سد۶ متر میباشد.ديواره سد در نما با سنگهاي تراشيده به اشکال منظم و با استفاده از ملات آهکي، بدون استفاده از بستهاي فلزي و در ميانه ، با قطعات سنگ لاشه و قلوه و ملات آهکي يا ساروج ساخته شده است. ديواره سد در اصل با لايهاي از ملات ساروج مرغوب به ضخامت 2 سانتيمتر اندود مي شده که امروزه قطعاتي از اين اندود باقي مانده است.در ميانه ديواره سد و در ارتفاع هاي مختلف و با فواصل معين، سه دريچه براي تنظيم مقدار آب مخزن سد و خروج آب تعبيه کرده اند. دهانه خروجي اين دريچه ها 120×60 سانتيمتر وسعت دارد.اين دريچه ها در حال حاضر از جهت سر آب با چيدن سنگهايي مسدود شده، اما از جهت پاياب باز است. برج آبگير سد که در قسمت پاياب سد قرار دارد، به طرز جالبي در ارتفاع 8 متري ديواره سد، بر روي صخره طبيعي و پيش آمده کوه نشسته و از سطح ديواره به صورت نيمدايره، برجستگي پيدا کرده است.آب مخزن سد از طريق دريچه ها و برج آبگير در مجرايي که در دامنه صخره اي کوه کنده شده وارد و راهي قسمت پايين دست ميشده است. چنين شيوه اي مانع از آسيب رساندن جريان خروجي به ديواره سد مي شود.اين شيوه آبگيري، در کنار پوشيده و محصور بودن ديواره سد در ميانه تنگه ، از دلايل ماندگاري خوب و دراز مدت سد به شمار مي آيد. در فاصله 300 متري جنوب و بالادست سد گمپو ، بقاياي ديواره ديگري باقي مانده که از نظر مصالح مورد استفاده و شيوه ساخت، از کيفيت نازلي برخوردار است.
اين ديواره ميتواند مربوط به يک سد قديمي باشد يا براي کنترل شدت جريان آبهاي ورودي به درياچه سد اصلي، کاربرد داشته است.ديواره سد گمپو با نمونه هاي دوره ساساني در ايگ اصطهبانات و ايزدخواست شباهت دارد. همچنين در اين منطقه ، علاوه بر بقاياي سفالينه هاي دوره ساساني ، قلعه هاي ساسانی ديده بان و ميمون دژ قرار گرفته اند که به همين رو، ساساني بودن ديواره محتمل تر مي نمايد.در پایین دشت سد، چشمهای واقع شده، که آب آن برای درمان بیماریهای پوستی و روماتیسم مفید است.

+ نوشته شده در شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶ساعت 8:2  توسط وارنا |