دارایی بافی، همه دارایی هنر ایرانزمین است که از بین می رود

ایکات کلمه ای است مالایی به معنای گره زدن و رنگ کردن که به فارسی به آن دارایی می گویند و روشی است قدیمی برای منقوش و رنگی کردن پارچه قبل از بافت. زادگاه این هنر به احتمال زیاد در اندونزی بوده ولی در ایران از دیرباز در مناطق مختلفی انجام می گرفته است و هم اکنون در شهر یزد تعدادی کارگاه به تولید دارایی مشغول هستند

هنرهایی که هزاران سال مانند ستاره هایی درخشان برتارک تاریخ هنر و میراثمان درخشیدند و امروز هیچ نشانی از ستاره های درخشان گذشته دیده نمی شود نمونه های فراوانی هستند که جامعه باید برای احیاء و دوباره زندگی بخشیدن به آنها تلاش نماید.امروزه آخرین بازمانده های بسیاری از این هنر ها فراموش شده و کسی سراغ آنها را هم نمی گیرد.یکی از دهها هنر ارزشمند فراموش شده هنر دارایی بافی است. هنری که به زبان فارسی از آن دارایی بافی یاد کرده و در زبان مالایی  ایکات خوانده می شود در اصل  به گونه ای روش رنگرزی و همچنین نوعی روش بافت اطلاق می شد.که در آن  شیوه برای منقوش نمودن پارچه که عبارت است از رنگ نمودن نخ های پارچه قبل از بافت. زادگاه این هنر برخی به اقوام مالایی در اندونزی نسبت داده و در ایران پیشینه دیرینه آن درشهرهای مختلف خصوصآ به یزد برمی گردد. دراصل این هنربه معنای بستن یا گره زدن یا پیچاندن بود  و منظور آن شیوه بستن تار و پود از روی الگویی است که از پیش آماده شده است. گفته می شود نام دارایی از آن جهت برای آن مصطلح شده شده که در قدیم این پارچه در جهیزیه هر عروس جزء وسایل سرمایه ای بوده و دارایی عروس محسوب می شده است. البته در باور عوام این نقل قول وجود دارد که چون اشخاصی که این نوع پارچه را خریدند ثروتمند بودند به این نام(دارایی بافی) شهرت یافته است.دارایی بافی  نوعی پارچه، با در هم تنیدن تار و پود هایی از جنس نخ و ابریشم است که الیاف آن قبل از بافت با شیوه گره زدن، رنگرزی شده باشد. این هنر در شهر یزد رواج دارد و برای رو میزی و رو تختی استفاده می شود.دارایی، پارچه ای ابریشمی است با نقوش درهم هندسی که در یزد بافته می شود. ویژگی خاص این پارچه ها، نوع نقش آن ها است. اشاره کردیم که نام دیگر دارایی، ایکات (Ikat) است که از کلمه مالایی منجیکات (Mengikat) اقتباس شده است و به معنای گره زدن و متصل کردن می باشد. این هنر زیبا را به این دلیل در زبان فارسی دارایی می خوانند که تنها ثروتمندان توان خرید آن را داشتند و در قدیم جزئی از جهیزیه عروس و از وسایل ارزشمند و سرمایه اش بوده است. از دارایی برای رومیزی، رولحافی، رو تختی، تزئین لباس، روسری، بقچه و... استفاده می کنند.ازجمله نقوش به کار رفته در دارایی می توان به طرح تک گل، چهارگل و چهارخانه اشاره نمود. معمولا ایکات در اندازه های خاصی (معمولا در طول ۳۰ متر و عرص ۹۰ سانتی متر) بافته می شود. نخ مصرفی برای دارایی بافی  در گذشته ماده خام دارايی، ابريشم خالص بوده است اما اکنون از ابريشم مصنوعی استفاده می شود. مثلا از نخ ویسکوز برای تار و از ابریشم مصنوعی یا ویسکوز رایون فیلامنت برای پود آن استفاده می شود.شیوه رنگرزی نخ های دارایی بدین گونه بود که نخ ها را قبل از بافت به روش های خاصی رنگ می کنند. در گذشته برای رنگ کردن نخ ها از رنگ های طبیعی استفاده می شد مثلا از نیل برای رنگ آبی، از روناس و قرمز دانه برای رنگ قرمز، از پوست درخت و گل برای رنگ زرد، از مواد معدنی و خاکی گوناگون برای رنگ سیاه استفاده می شد. امروزه از این رنگ ها به ندرت استفاده می شود و رنگ های شیمیایی جای این رنگ های طبیعی را گرفته است.روش انجام دارایی بافی  برای تولید دارایی رشته های الیاف به صورت گره، بسته شده و درون خم رنگ فرو برده می شوند. بعد از رنگرزی با رنگ های متفاوت، الیاف باز شده و روی دستگاه دارایی بافی بسته می شود. با عبور پودها، نقوش هندسی با رنگ های درهم پدید می آید.

دارایی بافی به سه روش انجام می شود: دارایی تار، دارایی پود  و دارایی دوگانه تارو پود.در روش تار، نخ های تار؛ در روش پود، نخ های پود؛ و در روش تارو پود، هر دو نخ های تار وپود قبل از چله کشی، رنگرزی می شوند.در هر سه روش باید نخ ها را روی نوعی چهار چوب بکشند تا بتوان آن ها را به صورت نقشی جمع کرد و به هم بست. در هر سه روش وقت گیرترین کار، بستن و رنگ کردن و باز کردن نخ ها می باشد. مقدار بستن از اندازه ظرافت نقش تبعیت می کند. در دارایی های معمولی ۱۰ الی ۱۵ تار در یک دسته قرار دارد، اما در بهترین بافت، برای یک دسته ۳ تار قرار داده می شود.۱- در این روش، نخ های تار در محل های مناسبی طبق نقشه مورد نظر با نخ غیر قابل نفوذی محکم گره زده می شود و سپس در حمام رنگ قرار می گیرد تا قسمت های بسته شده در زمان رنگرزی بدون رنگ باقی بماند. این تکنیک در آسیای جنوب شرقی رایج، اما در شرق آفریقا ناشناخته بود. دارایی بافی تاری اولین نوع دارایی می باشد.2- در این روش، نخ های پود روی یک قاب مستطیل شکل پیچیده می شوند تا نخ هایی که باید نقش خاص ایجاد کنند، در این قالب دسته بندی شده و سپس با نخ غیر قابل نفوذی گره زده شود.۳- در دارایی بافی دوگانه رنگرزی تار و پود با روش گره زنی انجام شده که شیوه کار آن بسیار پیچیده است. ابتدا نخ های تار رنگ شده و روی دستگاه قرار می گیرند، سپس نخ های پود روی ماسوره ها پیچیده می شوند و پارچه با طرحی ساده بافته می شود. دارایی بافی به روش تار و پود بسیار پرکارتر و گرانبهاتر از بقیه روش ها می باشد.چراغ این هنر امروزه در جامعه گریزان از هنرهای صنایع دستی کهن درحال خاموشی و هنرمندان آن در حال فراموشی هستند که توجه بیشتر مسولان را می طلبد.دارایی بافی، ر روزگاری، دارایی نوعروسان یزد به شمار می رفته اما امروز از رونق افتاده است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۷ساعت 14:47  توسط وارنا  |