نقش گمرکات بی تخصص در غارت آثارتاریخی ایران در دوره پهلوی

اگرمروری برتاریخچه گمرک درایران نیلوبلاگ داشته باشیم می توان باز دوران اشکانیان مورد بررسی قرارداد. در زمان اشکانیان (سده سوم قبل از میلاد) سازمان منظم گمرکی وجود داشت ،شعب آن در مرزها آمار واردات را در دفاتر مخصوصی ثبت و حقوق معینی دریافت می نمود. در این دوره صادرات از پرداخت حقوق گمرک معاف بوده است. در زمان ساسانیان (سده چهارم تا ششم میلادی) حقوق گمرکی به میزان یک دهم ارزش یا مقدار از واردات دریافت میشده است. با ورود اسلام به ایران نیلوبلاگ این رویه در سایر ممالک اسلامی رایج گردید. در دوره صفویه عوارض گمرکی کالاها با توجه به بهای آن تعیین میشد. از سال ۱۰۵۳ هجری شمسی (۱۶۷۴ میلادی) گمرک به صورت اجارهای اداره میشد و این ترتیب بیش از دو قرن ادامه داشته است. در سال ۱۳۳۶ هجری شمسی (۱۹۵۷ میلادی) گمرک به وزارت منظم و از ۱۳۴۵ هجری شمسی (۱۹۶۶ میلادی) از وزارت اقتصاد مجزا و به وزارت دارایی ملحق شد. کشوری با این پیشینه دیرینه در اداره گمرک باید در دوره های قاجار و پهلوی نیلوبلاگ از گمرکات نیلوبلاگ اثربخش تری برخوردار می بود اما حقیقت این است که مصیبت وارده از سوی اداره گمرکات نیلوبلاگ این دو دوره کمتر از خیانت بیگانگان نبود.آثارتاریخی نیلوبلاگ ایران نیلوبلاگ بی شک یکی از عوامل مهم جذب،جلب و توجه اروپاییان و امریکاییان به این بوده است.ودامنه این جذابیت تا بدانجاها کشید که شاهان ، بستگان،وابستگان و دارسته شان نیز از این عامل مهم جذب بهره ها بردند.دراین بین آن دسته که با هدف تحقیقات و بررسی های باستان شناسی به ایران آمدند نتوانستند از غارت میراث این سرزمین دست بردارند و گروه دیگر هدفشان دسترسی به گنجینه ها و دفینه های تاریخی بود که طی گزارش های باستان شناسان،جهانگردان و سیاحان و یا اهالی بومی مناطق مختلف کسب کرده بودند سبب وخیم ترشدن اوضاع میراث این سرزمین گردید.دردوره قاجار بعلت عدم وارسی محموله های خارجی ها در گمرک روزانه دهها اثرتاریخی ازکشورخارج می شد و شاهان قاجاربرای سهم خواهی ها قرارداد هایی منعقد کردند وبخشی از یافته ها را خرج عیاشی های خود می نمودند.اززمان ناصرالدین شاه بطور رسمی توجه به این آثار و ارزش های مادی آنها آغازگردید شوربختانه مطابق مفادبند هشتم قرارداد منعقد با فرانسوی ها ، حتی ایرانی ها در دوره قاجارحق نظارت و حضور در مکان هایی که حفاری می شد را نداشتند و این اوج مکافات یک میراث می توانست باشد.نکته دیگر بکارگماردن افراد بی تعهد و تخصص در گمرکات نیلوبلاگ کشوربود که با ریالی مملکت را می فروختند و فرانسوی ها با گماشتن آنها در اداره گمرکات تمام سهم خود از یافته ها و بخش وسیعی از سهمی که باید به دولت می داد را با خود خارج می کردند.متاسفانه ایران در سال های حکوت شاهان قاجار و پهلوی نیلوبلاگ محل توجه و تمرکز قدرت های جهانی برای تاراج و غارت منابع خود بود . بین سال های 1925 تا 1941 امتیازات گوناگونی به کشورهای روسیه، انگستان و آمریکا داده شد.دردوران رضاخان ،دوران وحشتناکی درتاراج آثارتاریخی نیلوبلاگ ایران آغازگشت دراین دوره هم عدم آگاهی نیروهای گمرکات کشوراز ارزش و اعتبار جهانی و مادی آثار سبب گردید که خارجی ها و سودجویان عتیقه به سهولت و با کمترین هزینه،خزاین تاریخی را به تاراج ببرند. انتقال هزاران شئی تاریخی درسال 1309 توسط هرتسفلد به خارج از کشور و نیز عدم وارسی بسته های وزرا ،شخصیت های سیاسی و درباری،آقازاده ها و اشرف و اشراف زادگان ،سفرا ووابستگان حکومتی به هنگام خروج دراثر همین نا آگاهی های گمرکات صورت گرفت.دردوره پهلوی نیلوبلاگ اول و دوم که اوج بی کفایتی شاه پدر و پسر بود ،آنها درکنار سرقت آثارتاریخی نیلوبلاگ و گنجینه های باستانی منبع درآمدی عظیم برای خود باز کرده بودند.متاسفانه میزان رشوهگیری در دربار پهلوی به حدی رسیده بود که هویدا دربارهاش به یکی از دوستانش گفته بود: «تو نمیتوانی درک کنی که در دربار چه میگذرد. مسابقه غارتگری است، لانه فساد است.بنا به اسناد تاریخی،خانواده شاه به ویژه اشرف پهلوی سرآمد همه دزدان آثار تاریخی و عتیقه های ارزشمند بوده است.این خاندان هرکدام به قدر توان و نفوذ در قدرت دربارمسابقع غارتگری راه انداخته بودند و جالب اینکه هویدا درباراین وضعیت به یکی از دوستانش گفته بود: «تو نمیتوانی درک کنی که در دربار چه میگذرد. مسابقه غارتگری است، لانه فساد است.