تپه باستانی پیش از تاریخی ایدیر در قاب گنجه وگنجینه

بی شک می توان گفت پژوهش های جامع و کاملی درخصوص محوطه های تاریخی نیلوبلاگ درنقاط مختلف کشوربا هدف کشور ادوار فرهنگی دوره های گوناگون انجام نشده است و از این جهت بسیاری از تپه های تاریخی نیلوبلاگ به عناوین مختلف ازدست رفته و حتی درتحقیقات باستان شناختی نیز قابل اهمیت و بررسی نیستند.شاید نظام مند نبودن پژوهش ها در کشور یکی از آسیب رسان ترین آنها است. باستان شناسان نیز معمولآ راغب به بررسی کاوش ها در مناطقی بوده که از لحاظ باستان شناختی غنی بوده و حوزه هایی مانند شمال غرب و شمال شرق بیشترین نگاه ها را به خود داشته است و نقطه تقابل این دیدگاه ،مکان هایی هستند که زیاد مورد توجه قرار نگرفته اند.تپه باستانی نیلوبلاگ پیش از تاریخی نیلوبلاگ ایدیر نیلوبلاگ شاید یکی از تپه هایی است که علی رغم اینکه باستان شناسان خوب کشور تحقیقات ارزنده رادر سال های اخیر انجام دادند است.فعالیت باستان شناختی در شرق آذربایجان) اردبیل به بیش از صدسال برمی گردد و این نشان از اهمیت کاوش های باستان شناسانی مانند مورگان،چارلز برنی، کردوانی و حاکمی و دیگران در این حوزه است.تحقیقات تاکنون صورت گرفته نشان می دهد رود ارس و انشعابات آن با گذشتن از سرتاسر دشت مغان، شرایط زیستمحیطی مناسبی برای تشکیل استقرارگاههای انسانی فراهم نموده است. شرایط مختلف طبیعی، خاکمناسب و مراتع غنی، استقرارگاههای انسانی در دورههای مختلف فرهنگی-تاریخی را پذیرا بوده است. در این محدوده بهدلیل ساختوساز و تسطیح بسیار گستردهی اراضی دشت مُغان توسط ادارات مختلف، سازمانها، نهادها و کشاورزان، این محوطهها بخشی از بینرفته و بخشی که باقیمانده، در معرض نابودی قراردارند؛ ازجمله محوطههای در معرض نابودی، تپه ایدیر نیلوبلاگ است که در سال 1383 ش. در فصل دوم بررسی باستانشناسی دشت مغان شناسایی شد. روستای ایدیر نیلوبلاگ درشانزده کیلومتری اصلاندوز واقع شده وومشرف بر دره چای و پراکندگی سفال های آن در شش هکتار دیده شده است. خود محوطه تپه ایدیر سه هکتار می باشد درترانشه های نخست آن که با 14 لایه شروع شد پنج دوره فرهنگی در آن بدست آمد. که آثارمربوط به مس و سنگ در لایه های 9 تا 12 بدست آمد.جنس سفال های آن با شاموت گیاهی و خشن ساخته شده اند.خمیر سفال های ایدیر قرمز روشن و صورتی بودسفال ها دست ساز بوده و گل به خوبی ورز داده نشده است. سفال ظریف هم یافت شده اند.سفال ها در کوره هایی که کنترل حرارت را بدست داشته باشند حرارت خوبی ندیده اند.سفال های با خمیر نخودی در ایدیر به تعداد محدودی بدست آمدند.نقوش دکمه ای رایج بر ظروف ساخته شده با دسته های شاخی شکل به سمت بالا از مشخصات سفال ایدیر بودند.از اهداف مهم این پژوهش، معرفی و تحلیل یافتههای این محوطه است. تپه ایدیر از لحاظ قدمت بهعنوان اولین محوطهی دورهی مسوسنگ در این ناحیه بود، چنانکه پیش از شناسایی این تپه، تنها چند محوطهی عصرآهن و دورهی تاریخی در این ناحیه معرفی شده بود؛ با این وصف، توجه و حفاظت از این محوطهی تاریخی برای باستان شناسان امری ضروری بهنظر میرسد؛باستان شناسان اعتقاد دارند با توجه به یافته های این حوزه،فناوری و تزئینی سفالهای مسوسنگ ایدیر و همچنین چگونگی وضعیت نفوذ فرهنگ عبید در این محوطه قابل تامل و برسی است .لذا با وجود سفالهای فرهنگ دالما در مجموعه یافتههای ایدیر، درحال گمانه زنی ها درخصوص جایگاه این فرهنگ در این محوطه هستند . باستان شناسان می گویند سفالهای مسوسنگ ایدیر الگوی بومی دارند و همراه با تعاملاتی که داشته، در یک برهمکنش فرهنگی، دارای سنت سفالگری یکسان با مناطق نواحی همجوار خود است؛ موضوعی که نتایج بررسی سفال مسوسنگ ایدیر آنرا تأیید مینماید. تپه ایدیر از لحاظ قدمت به عنوان اولین محوطه ی دوره ی مس وسنگ در این برای باستان شناسان اهمیت دارد.